De uitvinding van het Joodse volk
Reageer (0)boekbespreking: Shlomo Sand, “The invention of the Jewish people”, 2009, 2010
Op het kaft staat een citaat van Eric Hobsbawm:
“Mischien veranderen boeken die passie met eruditie combineren geen politieke situaties, maar als ze het zouden doen zou dit boek als een mijlpaal gezien worden.”
In dat citaat kan ik mij helemaal vinden. Israël is op de Westelijke Jordaanoever bezig met expansie. De rechtvaardiging van deze expansie is het idee dat het bijbelse “Land van Israël”, waar de Westelijke Jordaanoever de kern van vormt, aan het Joodse volk toebehoort. Deze claim zou nauwelijks kunnen bestaan zonder de overtuiging dat het “Joodse volk” al millennia lang een soort etnische eenheid vormt en de huidige Joden afstammen van de Joden die in de Bijbelse tijd in Palestina woonden. Zoals zij het zien eisen ze het land van hun voorvaderen weer op. De Israëlische historicus Shlomo Sand ondergraaft deze mythe op overtuigende wijze, en daarmee ook de rechtvaardiging van Israël’s expansionisme.
de mythes zijn
ook gevaarlijk
voor Israël
Wat drijft Shlomo Sand? Hij begint zijn boek met zes voorbeelden van personen die hij persoonlijk kent of gekend heeft, en die last hebben gehad van het feit dat Israël “Joods” is in plaats van een staat voor al haar burgers. Israël is niet een staat voor al haar burgers maar een staat die zichzelf ziet als een Joodse staat die toebehoort aan alle Joden in de wereld. Sand schrijft:
“Het excuus voor deze ernstige schending van een basisprincipe van de moderne democratie en voor het behoud van een ongebreidelde etnocratie die een bepaald deel van haar burgers onredelijk discrimineert rust op de actieve mythe van een eeuwig volk dat uiteindelijk weer samen moet komen op het land van haar voorvaderen.”p. 22
Naast de afwijzing van de etnocratie ziet Sand er ook een groot gevaar in. De systematische discriminatie van Palestinijnse Israëli’s zou tot een opstand kunnen leiden, die Israël waarschijnlijk met ijzeren vuist zou neerslaan.
“Zo’n ontwikkeling zou een keerpunt voor het bestaan van Israël in het Nabije Oosten kunnen zijn.”p. 309 “De historische mythes die eens, samen met flink wat verbeeldingskracht, in staat waren de Israëlische maatschappij te vormen zijn nu sterke krachten die meewerken de mogelijkheid van haar vernietiging op te roepen.”p. 325
"volk" als nationale
eenheid is een
modern begrip
Wanneer Sand het over de “uitvinding” van het “Joodse volk” heeft heeft hij het over de moderne interpretatie van het begrip volk, dat wil zeggen het volk als nationale eenheid. Volgens Sand is het Joodse volk vroeger nooit zo’n volk geweest, maar was het wel een volk zoals men kan spreken over het “christelijke volk” of het “islamitische volk”, d.w.z. in de zin van de aanhangers van een religie. Om zijn stelling te onderbouwen beschrijft Sand aan de ene kant het ontstaan van het zionistische beeld van de geschiedenis van de Joden, en aan de andere kant de verschillen tussen dit beeld en de werkelijkheid zoals deze uit wetenschappelijk onderzoek naar voren komen.
het Jodendom
was eeuwenlang een
bekerende religie
Hoe kan het dat in de Romeinse tijd op het hoogtepunt maar liefst acht procent van de Romeinen Joods was terwijl Palestina maar een kleine uithoek van dit rijk was? Volgens Sand kwam dat doordat het Jodendom in die tijd veel aanhangers won door bekering, net zoals het christendom en de islam dit nog steeds doen. Het Jodendom was bekerend vanaf de tweede eeuw voor het begin van de jaartelling tot in de vierde eeuw na het begin van de jaartelling. Toen werd het christendom zo machtig dat het Joden kon verbieden om meer mensen te bekeren. Wel werden buiten het Romeinse Rijk nog tot de tiende eeuw velen bekeerd tot het Jodendom. In het huidige Koerdistan werd het koninkrijk Adiabene Joods, in de Arabische woestijn bekeerden veel stammen zich,p. 191, in Jemen ontstond een Joods koninkrijk, de Berberse koningin Dahyi al-Kahina was Joods, enzovoort. De belangrijkste bekering is die van de Khazaren geweest. Deze bekering vond plaats in de achtste en negende eeuw. In het begin van de dertiende eeuw vernietigden de Mongolen veel irrigatiewerken, en daardoor moesten veel Khazaren vluchten om in hun levensonderhoud te voorzien. Ze vluchten richting West-Oekraïne, Polen en Litouwen.p. 229 Velen hielden echter wel vast aan hun Joodse geloof.
Palestijnen zijn waarschijnlijk
meer verwant aan de oude
Hebreeërs dan Joden
Waardoor werd het Jodendom een bekerende religie in de tweede eeuw voor het begin van de jaartelling? Sand schrijft:
“de Hasmonese Joodse theocratie gebruikte het zwaard niet alleen om haar gebied uit te breiden, maar ook haar religieuze aanhang. En met de historische optie van culturele hellenisatie kwam de mogelijkheid van bekering tot het Jodendom. … Het hellenisme voorzag het Jodendom van een vitaal element van anti-tribaal universalisme, hetgeen bij de heersers de aanlokkelijkheid de religie uit te breiden versterkte. Dat leidde hen er toe om de buitensluitende geboden van Deuteronomium en Jozua op te geven.”p. 157
Als het Jodendom geen bekerende religie geworden was zouden er nu veel minder Joden zijn. Sand schrijft:
“Het is niet overdreven om te stellen dat zonder de symbiose tussen Jodendom en Hellenisme … het aantal Joden tegenwoordig ruwweg gelijk zou zijn aan het aantal Samaritanen.”p. 161
Sand′s boek is veel-
zeggend over de achter-
gronden van het conflict
Het is waarschijnlijk dat de meeste oorspronkelijke Joden na de
bijbelse tijd in Palestina zijn blijven wonen, en later tot
de islam bekeerd zijn. Volgens Sand is het vrij
waarschijnlijk dat een huidige inwoner van Hebron nauwer verwant
is aan de oude Hebreeërs dan de meeste Joden.p. 318
Als men dit in Israël zou accepteren zou een belangrijk deel van
de rechtvaardiging van de discriminatie van Palestijnse
Israëli’s en van de expansionistische politiek op de
Westelijke Jordaanoever wegvallen. Ik vrees echter dat dat niet
gaat gebeuren, want zoals Sand schrijft is het zionistische beeld
van de geschiedenis niet slechts een beeld, maar is het de basis
van de zionistische Israëlische identiteit, en wordt die
identiteit ook nog eens meer als het doel van het leven
gezien dan als de basis ervan.p. 249 Juist
daarom is dit boek een zeer goed boek voor iemand die de
achtergronden van het conflict wil begrijpen.
Bron
