Inval in Gaza december 2008, door Dries van Agt

gaza in nood

Op 27 december 2008, de dag na Kerstmis, viel het Israëlische leger de Gazastrook aan. Binnen een paar minuten hadden Israëlische gevechtsvliegtuigen dood en verderf gezaaid. Alleen al op de eerste dag van de oorlog werden meer dan 200 Palestijnen gedood. Enkele confronterende foto’s die toen zijn genomen, vindt u hier.

Het tv-programma Netwerk heeft tijdens de oorlog verschillende reportages uitgezonden. Daarin komt ook de Nederlandse Johanne van Dijk voor, die in de Gazastrook voor de VN-vluchtelingenorganisatie UNRWA werkt. Hier vindt u directe links naar deze interessante uitzendingen:
Netwerk 6 januari
Netwerk 7 januari
Netwerk 16 januari
Netwerk 23 januari

Een indringend interview van Sky News met de Noorse arts Mads Gilbert, die tijdens de oorlog in Gaza was, kunt u hier bekijken. Een video van The Guardian, met beelden van Palestijnse kinderen die zijn gedood of verwond, vindt u hier.

Op 18 januari, toen Israël een eenzijdig staakt-het-vuren afkondigde, had het Israëlische leger meer dan 1300 Palestijnen gedood. De VN-organisatie OCHA meldde dat 412 kinderen en 110 vrouwen zijn gedood. Naar schatting tweederde van de doden waren burgers. Meer dan 5000 Palestijnen zijn gewond geraakt, veelal ernstig. Veel van de gewonden zijn voor de rest van hun leven verminkt. Wie de belangrijkste feiten nog eens wil nalezen, kan ik de OCHA-rapportage van 20 januari 2009 aanbevelen.

Aan Israëlische zijde vielen 13 doden, waaronder 10 militairen. Een deel van hen is door eigen vuur gedood. Het zijn cijfers die de asymmetrie van dit conflict illustreren: 100 dode Palestijnen, voor iedere dode Israëli. Als je de aantallen dode burgers vergelijkt, is de asymmetrie nog schokkender, ongeveer één op driehonderd!

Diverse media en mensenrechtenorganisaties hebben gemeld dat Israël tijdens de oorlog onconventionele wapens heeft ingezet die onder de burgerbevolking zeer ernstige verwondingen toebrengen. Bijvoorbeeld witte fosforbommen, die gruwelijke brandwonden veroorzaken. Ook zijn er berichten dat het Israëlische leger, net als tijdens de oorlog tegen Libanon (2006), clusterbommen heeft gebruikt. In december 2008 hebben meer dan honderd landen een verdrag ondertekend dat het gebruik daarvan verbiedt. In een interview vertelde de Noorse arts Mads Gilbert, die in de Gazastrook werkt, over het vreselijke leed dat de zogenaamde DIME wapens veroorzaken.

In tegenstelling tot wat Israëlische woordvoerders de buitenwereld willen doen geloven, was de Israëlische aanval een oorlog tegen het Palestijnse volk, geen chirurgische ingreep tegen Hamas. Afgezien van het enorme aantal doden en gewonden heeft de aanval voor circa 2 miljard dollar schade toegebracht aan de civiele infrastructuur in de Gazastrook. De Israëlische krant Ha’aretz berichtte dat de bombardementen volgens schattingen van onafhankelijke onderzoekers 4100 huizen, 1500 fabrieken en 20 moskeeën hebben vernield. Daarnaast zijn wegen, ziekenhuizen en scholen beschadigd. De wederopbouw zal jaren duren. Die zal overigens pas kunnen beginnen wanneer Israël de grenzen opent voor meer dan voedsel en medikamenten.

Als rechtvaardiging voor de aanvallen voerde de Israëlische regering aan dat Hamas raketten op Israël afvuurt. Maar aan deze raketbeschietingen was door een bestand, dat in juni 2008 was gesloten, vrijwel een einde gekomen. Het was Israël dat dit bestand in november verbrak door een militaire aanval in Gaza waarbij zes Hamas-strijders werden gedood. Daarna voelde Hamas zich niet langer gebonden aan het staakt-het-vuren en hervatte het de raketbeschietingen.

Een tweede belangrijke reden waarom Hamas niets in verlenging van het bestand zag, was dat Israël een andere bestandsafspraak had geschonden: het had de wurgende blokkade van Gaza niet versoepeld, laat staan beëindigd.

Dit gedrag wekt het vermoeden dat de Israëlische regering uit was op een militaire confrontatie met Hamas. Te meer omdat de aanval al maanden van te voren is gepland, zoals de Israëlische krant Ha’aretz berichtte.

In ieder geval heeft de Israëlische aanval volstrekt disproportionele vormen aangenomen. Door de Palestijnse raketaanvallen waren er tussen 2004 en december 2008 ongeveer 15 Israëlische slachtoffers te betreuren. Alleen al op de eerste dag van de oorlog in Gaza heeft Israël meer dan tien keer zoveel Palestijnen gedood. Doden die zijn gevoegd bij de meer dan 1200 Palestijnen uit Gaza, die Israël tussen 2005 en 2008 al had omgebracht.

Reacties
De reacties van Westerse leiders waren ronduit stuitend. Het Israëlische mantra dat het om zelfverdediging ging en uitsluitend Hamas verantwoordelijk is voor het bloedvergieten, werd klakkeloos overgenomen. Ook de Nederlandse regering liet het afweten. Terwijl keer op keer werd benadrukt hoe verwerpelijk de raketbeschietingen zijn, weigerde de regering om Israël te veroordelen voor de enorme verwoestingen in Gaza en de honderden Palestijnse burgerdoden.

Ook weigerde zij om het Nederlandse standpunt te herzien met betrekking tot de uitbreiding van de Europese samenwerking met Israël. Op 16 juni j.l. hadden de EU-leiders besloten dat Israël nog meer Europese voorrechten zou krijgen dan het al heeft. De afspraken met Israël bieden de EU de mogelijkheid om het verlenen van deze priviliges op te schorten, wanneer Israël de mensenrechten schendt.

Maar daar wil onze Minister van Buitenlandse Zaken, voorvechter van de mensenrechten, niets van weten. Op 7 januari j.l. schreef Minister Verhagen aan de Tweede Kamer: “De gang van zaken omtrent Gaza noopt naar het oordeel van de regering niet tot een herziening van het EU-standpunt over de verdieping van de betrekkingen van Israël met de EU in het kader van het Europees Nabuurschapsbeleid. Nederland is niet van mening dat Israël overgegaan is tot handelingen die nopen tot bestraffing of sanctionering.” Met andere woorden: Israël heeft een vrijbrief om door te gaan met grootschalige geweldpleging.

Gelukkig gaan er elders steeds meer kritische stemmen op. De Human Rights Council van de VN nam op 12 januari een resolutie aan waarin Israël van ernstige mensenrechtenschendingen werd beschuldigd. De Council stelde een fact finding missie in die het Israëlische optreden gaat onderzoeken.

De VN-Mensenrechtenrapporteur Richard Falk verweet Israël dat het “misdaden tegen de menselijkheid” begaat en riep het Internationaal Strafhof op om vast te stellen of Israëlische politici en militairen wegens de blokkade van de Gazastrook aangeklaagd en vervolgd kunnen worden voor schendingen van het internationale strafrecht. Falk was ook ondertekenaar van een krachtige oproep die in de Britse krant The Sunday Times verscheen.

Navi Pillay, de Hoge Commissaris voor Mensenrechten van de VN, riep op tot een “geloofwaardig, onafhankelijk en transparant” onderzoek naar schendingen van het humanitair oorlogsrecht. Een aanval in de wijk Zeitoun waarbij Israël meer dan 20 burgers doodde, waaronder 9 kinderen en 7 vrouwen, had volgens haar “alle elementen van oorlogsmisdaden”. Daarmee liet zij zich in vergelijkbare bewoordingen uit als aartsbisschop Desmond Tutu. Deze Nobelprijswinnaar van de Vrede had al op 28 december gezegd dat het Israëlische bombardement alle kenmerken heeft van oorlogsmisdaden.

De VN-organisatie OCHA berichtte in haar wekelijkse rapportage van 8 januari 2009 over de verschrikkingen in Zeitoun: “There has been extensive destruction and many deaths reported in the Zeitun neighbourhood, south of Gaza city by IDF attacks. From 3 to 7 January, the IDF prevented medical teams from entering the area to evacuate the wounded. In of the one gravest incidents since the beginning of operations, according to several testimonies, on 4 January Israeli foot-soldiers evacuated approximately 110 Palestinians into a single-residence house in Zeitun (half of whom were children), warning them to stay indoors. Twenty-four hours later, Israeli forces shelled the home repeatedly, killing approximately thirty. Those who survived and were able, walked two kilometres to Salah Ed Din road before being transported to the hospital in civilian vehicles. Three children, the youngest of whom was five months old, died upon arrival at the hospital.”

Het enorme burgerleed en de Israëlische aanvallen op gebouwen van de VN zetten kwaad bloed bij VN-Secretaris Generaal Ban Ki-moon. Tijdens zijn bezoek aan de Gazastrook zei Ban op 20 januari: “I have seen only a fraction of the damage. This is shocking and alarming. These are heartbreaking scenes. I am deeply grieved by what I have seen today … We need to restore a basic respect for civilians. Where civilians have been killed, there has to be a thorough investigation, full explanations and, where it is required, accountability.”

Ban eiste een onderzoek naar “diverse incidenten van stuitende aanvallen op VN-faciliteiten”. Een van deze aanvallen trof het hoofdkwartier van de VN-vluchtelingenorganisatie UNRWA. Een fosforbom die daar ontplofte veroorzaakte brand in een opslagloods. Grote hoeveelheden hulpgoederen gingen in rook op. Beelden van deze aanval en bombardementen van andere faciliteiten van UNRWA, waaronder een school, kunt u hier bekijken.

Amnesty International heeft Israël wegens het gebruik van witte fosforbommen in dichtbevolkte gebieden beschuldigd van het plegen van oorlogsmisdaden.

In Israël lanceerden anonieme mensenrechtenactivisten een opmerkelijke website met informatie over misdaden waarvoor Israëlische politieke leiders en legerofficieren verantwoordelijk zouden zijn. Bezoekers van de website worden gestimuleerd om informatie te verstrekken aan het Internationaal Strafhof in Den Haag. Als u op de website naar beneden scrollt, kunt u de diverse personen aanklikken.

Meer weten?
Mocht u meer willen weten, kan ik u de volgende documenten aanbevelen:
- een analyse van de Israëlische mensenrechtenorganisatie Israeli Committee Against House Demolitions
- een analyse van de Palestijnse mensenrechtenorganisatie Al Haq over de juridische aspecten van de Israëlische aanval op de Gazastrook
- een standpuntbepaling van de Israëlische mensenrechtenorganisatie Gisha over de illegaliteit van de afsluiting van de Gazastrook
- de verklaring van de VN-mensenrechtenrapporteur Richard Falk aan de Human Rights Council van de VN
- het rapport “The Gaza Strip: A Humanitarian Implosion” van Europese ontwikkelingsorganisaties

Ook wil ik u wijzen op veel bijzondere artikelen over Gaza, die onlangs zijn toegevoegd op de pagina artikelen.

Op het internet bieden de volgende websites actuele informatie:
- de zeer informatieve website van de VN-organisatie OCHA
- een speciale blog over Gaza van diverse Israëlische mensenrechtenorganisaties
- de website van de Palestijnse mensenrechtenorganisatie Al Mezan, gevestigd in Gaza
- de website van de Palestijnse mensenrechtenorganisatie Palestinian Center for Human Rights, gevestigd in Gaza
- de website van het Internationale Rode Kruis
- de website van Human Rights Watch
- de blog van de Palestijnse journalist Sameh Habeeb uit Gaza
- de website van de Britse krant The Guardian

Helpen?
Indien u wilt helpen, kunt u de VN-vluchtelingenorganisatie UNRWA steunen. UNRWA speelt een centrale rol in Gaza. 750.000 Gazanen (de helft van de lokale bevolking) zijn van voedselhulp van UNRWA afhankelijk. 200.000 kinderen gaan naar 221 UNRWA-scholen. 18 klinieken worden door UNRWA beheerd. Nu heeft UNRWA uw hulp nodig. Klik hier voor meer informatie.

Een andere organisatie die uw steun nodig heeft is Kifaia, een Nederlandse stichting die Operation Humanity Gaza heeft gelanceerd. Het geld dat via deze actie wordt ingezameld gaat naar de Israëlische mensenrechtenorganisatie Physicians for Human Rights die er hulpgoederen voor koopt en ervoor zorgt dat die in Gaza terecht komen. Download hier de flyer van deze actie.

Hieronder volgt achtergrondinformatie over de situatie in en rond Gaza.

Achtergrond
De Gazastrook ligt in een zuidwestelijke uithoek van het voormalige mandaatgebied Palestina. In het noorden en oosten grenst de strook aan Israël, in het zuiden aan Egypte, in het westen aan de Middellandse zee. Op deze strook, 41 kilometer lang, tussen de 6 en 12 kilometer breed en slechts 360 vierkante kilometer groot, wonen bijna anderhalf miljoen Palestijnen. De meesten van hen zijn in de jaren 1947 tot 1949 zijn gevlucht of verdreven (uit het land waarvan de nieuwe staat Israël zich toen meester maakte) en hun nakomelingen. Gaza is een van de dichtstbevolkte gebieden ter wereld. Er heerst een schrikbarende werkloosheid en diepe armoede; bijna 80 procent van de Gazanen leeft onder de armoedegrens.

Sinds het Israëlische leger in 1967 de Gazastrook bezette, is de bevolking in steeds diepere miserie terecht gekomen. De infrastructuur van het gebied is zo deplorabel dat er van economische ontwikkeling geen sprake kan zijn. Met Nederlandse hulp is in het midden van de jaren negentig begonnen met de aanleg van een zeehaven. Bovendien werd met steun van de Europese Unie begonnen met de bouw van een luchthaven. Maar beide bouwwerken zijn door de Israëlische luchtmacht aan flarden geschoten, zonder dat Israël voor de schade aansprakelijk is gehouden.

Tuinbouw is in de Gazastrook nog de enige bedrijvigheid van belang, ondanks de schaarste aan water. Maar ook met de tuinbouw gaat het slecht doordat de producten maar moeilijk geëxporteerd kunnen worden: over zee helemaal niet, over land alleen wanneer de Israëlische grenswachten de grens ervoor openen en de vracht zonder nodeloos oponthoud laten passeren.

Houdgreep
Gaza is aan alle kanten ingesloten. De Israëlische marine bewaakt de zeegrens, terwijl de landgrenzen helemaal zijn omheind. Er zijn twee doorlaatposten aan de oostkant en één post aan de zuidkant. Zelfs die laatste, de verbinding met Egypte, staat feitelijk onder Israëlisch toezicht. De Gazanen zijn voor de voorziening van bijna alle benodigdheden, zelfs van essentiële levensbehoefte, aangewezen op invoer van buitenaf. Ze zijn dus op genade en ongenade aan de Israëliërs overgeleverd.

De omknelling van Gaza, die volgens de Israëlische journaliste Amira Hass al in 1991 is begonnen, is in de loop der jaren steeds strakker geworden. Vooral in en na 2005. In augustus van dat jaar ontruimde het Israëlische leger de in de strook gevestigde nederzettingen en werden de legeronderdelen verplaatst naar posities om Gaza heen. Het gebied veranderde toen in een openluchtgevangenis, waarvan de hekken zo nu en dan werden geopend. De situatie werd nog nijpender nadat in januari 2006 Hamas de Palestijnse parlementsverkiezingen had gewonnen. Israël begon toen de toevoer van voedsel en andere vitale goederen af te knijpen. Nog erger werd het in juni 2007, nadat Hamas de plaatselijke Fatah-milities had verjaagd.

Oplopende voedseltekorten maakten meer en meer burgers afhankelijk van hulp door internationale organisaties. United Nations Relief and Works Agency (UNRWA) kreeg te maken met 860.000 mensen in voedselnood en World Food Program met 340.000. Van iedere vijf Gazanen zijn er nu vier afhankelijk geworden van voedselhulp!

Internationaal recht
Door aldus te handelen pleegt Israël een ernstige inbreuk op het internationaal recht. De Vierde Conventie van Genève, waaraan ook Israël zich heeft gebonden, zegt in art. 55: “... the Occupying Power has the duty of ensuring the food and medical supplies of the population; it should in particular bring in the necessary foodstuffs, medical stores and other articles if the resources of the occupied territory are inadequate”.

Israël probeert het verwijt dat het blijkbaar lak heeft aan het internationaal recht te pareren door te stellen dat het geen bezettende mogendheid is, zeker niet na de ontmanteling van nederzettingen in augustus 2005. Maar dit verweer vindt nergens bijval. Israël houdt Gaza volledig in zijn macht: door de opsluiting, zelfs aan de zeezijde, en door dag en nacht te vliegen boven het gebied, om toezicht uit te oefenen en om naar eigen goeddunken bombardementen en beschietingen uit te voeren. Ook al is er geen permanente Israëlische presentie meer binnen Gaza, de cipier bewaakt de gevangenis met een ijzeren vuist.

Ook stellen de Israëlische autoriteiten dat er ondanks de scherpe grensbewaking nog genoeg voedsel en genoeg onmisbare goederen als medicamenten binnenkomen. Maar eind december 2007 rapporteerde het Internationale Rode Kruis dat de hulp die de inwoners van Gaza nog kunnen krijgen “genoeg is om in leven te blijven maar niet genoeg om te leven” . Alarmsignalen werden ook uitgezonden door UNRWA en World Food Program.

Totale afsluiting
Op 18 januari 2008 werden de grensovergangen naar en van Israël hermetisch gesloten, ook voor voedsel en medicijnen en voor dieselolie. Twee dagen later kwam de enige energiecentrale die Gaza heeft tot stilstand. De gezondheidszorg in ziekenhuizen kwam in acuut gevaar doordat er nog nauwelijks brandstof was voor generatoren. Gelukkig lieten uitingen van verontwaardiging hierover niet op zich wachten. De westers gezinde premier van Libanon Fouad Siniora pakte uit tegen Israëls “klinkklare schending van mensenrechten”. Ook de Europese Unie uitte kritiek. De Europese Commissaris voor Externe Betrekkingen gaf een verklaring uit die zich uitsprak “tegen deze collectieve bestraffing van de bevolking van Gaza”. Van VN zijde werd gewaarschuwd dat de voedselhulp opgeschort zou moeten worden als de grens dicht zou blijven.

Maar protest stak ook op in Israël zelf. Een coalitie van Israëlische organisaties voor vrede en mensenrechten keerde zich in een gezamenlijke verklaring tegen het afsnijden van “vital supplies of electricity and fuel (and therefore water, since the pumps cannot work) as well as essential foodstuffs, medicines and other humanitarian supplies to the civilian population of Gaza. Such an action constitutes a clear and unequivocal crime against humanity”. De verklaring wees erop dat Prof. John Dugard, de VN rapporteur voor mensenrechten in de Palestijnse gebieden, de Israëlische acties heeft gekwalificeerd als ernstige oorlogsmisdaden waarvoor politieke en militaire overheidsfunctionarissen vervolgd en bestraft behoren te worden. Het besluit van de regering van Israël, aldus de verklaring, om de burgerbevolking van Gaza te straffen komt neer op staatsterrorisme.

Onder zoveel druk bond Israël een beetje in. De grens ging op een kier open. Kort nadien brak een vloed van honderdduizenden Gazanen door de stalen en betonnen grensbarrière in het zuiden en stroomde Egypte binnen om daar inkopen te doen.

Raketbeschietingen
In de westerse media, bijgevolg ook in de publieke opinie in ons deel van de wereld, klinkt de stellige bewering van Israël door dat de repressieve maatregelen, in en jegens Gaza genomen, een passend antwoord zijn op de raketbeschietingen op het stadje Sderot en omgeving door Palestijnse militanten.

Die bewering is tweevoudig onjuist. Ten eerste vormen de door Israël uitgevoerde acties niet louter een antwoord op eerder Palestijns geweld en ten tweede is dit “antwoord” niet passend. De beknelling van Gaza werd al onrustbarend in het begin van 2006, nadat Hamas de verkiezingen had gewonnen. In die tijd namen de Palestijnen al een jaar lang een eenzijdig bestand in acht. Ook radicale splintergroepen hielden zich daar ongeveer aan, ook al ging het Israëlisch leger door met geweldadigheden. De druk uit de bevolking om het voortgaan van het Israëlisch geweld te vergelden werd echter ondraaglijk toen op het strand van Gaza een heel gezin door een tankgranaat werd omgebracht. Daarop zegde Hamas het bestand op. Militanten ontvoerden vervolgens de Isräelische korporaal Shalit. Israël reageerde op deze ontvoering met zware represailles, waaronder een bombardement op de energiecentrale, en hevige raids in de Gazastrook. In het vroege najaar hervatte Hamas het bestand, terwijl Israël militaire acties bleef uitvoeren. Raketbeschietingen op naburig Israëlisch gebied kwamen in die periode wel voor, maar die waren sporadisch en richtten weinig schade aan.

Totdat een zwaar Israëlisch bombardement een waar bloedbad teweeg bracht in de Palestijnse plaats Beit Hanoun: 53 doden. Toen maakte Hamas opnieuw een einde aan het eenzijdige bestand. De raketbeschietingen verhevigden. In de week voorafgaande aan de totale grenssluiting op 18 januari 2008 kreeg Sderot zelfs een regen van beschietingen te verduren.

Het spreekt vanzelf dat Israël het volle recht heeft zich hiertegen te verweren. Maar de acties van Palestijnse militanten, óók strijdig met het internationale recht, hebben - zoals gezegd - een voorgeschiedenis van Israëlische knevelarij en geweldpleging. Het is geen eerlijke geschiedschrijving om oorzaak en gevolg om te draaien. Het is evenmin eerlijk om onvermeld te laten dat Hamas, nadat in maart 2007 een Palestijnse eenheidsregering van Hamas met Fatah was gevormd, aan Israël een tienjarig (uiteraard tweezijdig) bestand heeft aangeboden - hetgeen neerkwam op feitelijke erkenning van de staat Israël binnen de grenzen van voor 1967 - maar dat Israël op dat aanbod nooit heeft gereageerd.

Overzicht Reacties over dit Artikel