De bredere context van het antisemitisme
Iedere westerling is vertrouwd met het begrip 'antisemitisme'. In zijn of haar culturele opvoeding heeft hij of zij ook geleerd wat het betekent: haat tegen joden. Ook is het algemeen bekend hoe ermee moet worden omgegaan. Geen dwaling is ernstiger, geen opvatting verwerpelijker, dan het koesteren van antisemitische opvattingen, want wie zich hieraan schuldig maakt, plaatst zichzelf in de gelederen van de kwalijkste duivel uit de geschiedenis van de mens, namelijk Adolf Hitler.
Vanwege deze associatie, is, terecht, de westerling steeds bezig zich te distantiëren van opvattingen, die in die richting wijzen, of ook maar de indruk wekken, dat er antipathieën bestaan in de richting van joden, op grond van hun geloof of etnische achtergrond. De context waarin dit plaatsvindt, wordt, ditmaal onterecht, echter vaak uitgebreid tot Israël. Wie Israël bekritiseert, laadt immers de verdenking op zich dat zijn of haar werkelijke motieven niet gebaseerd zijn op de bestrijding van onrecht, maar op een afkeer van joden.
Het feit, dat het woord 'antisemitisme' synoniem is gemaakt met 'jodenhaat', geeft echter te denken. Terwijl 'Semieten' door woordenboeken en encyclopedieën gedefinieerd wordt als ‘afstammelingen van Sem’, en als ‘volkeren die een Semitische taal spreken’, wordt in de dagelijks gehanteerde definitie van antisemitisme alleen de haat tegen joden bedoeld. In werkelijkheid vallen onder andere ook Arabieren en Amharen onder de Semieten. Het is, op zijn zachtst gezegd, dan ook uiterst frappant, hoe de naam 'Semieten', en vooral wanneer het antisemitisme betreft, wordt voorbehouden aan joden.
Jaap Tanja, van de Anne Frank stichting, stelt echter het volgende: "De antisemitische ideologie van Hitler en de nationaal-socialisten was raciaal gemotiveerd. In hun wereldbeeld waren Arabieren – net als joden – Semieten en het Semitische ras was een verderfelijk ras." (bron: website Anne Frankstichting)
Deze visie, gedragen door een van de meest racistisch gemotiveerde ideologieën van de moderne tijd, namelijk het Nazisme, en tevens het toppunt van wat de gangbare definitie van 'antisemitisme' inhoudt, maakte geen onderscheid in haar antisemitisme tussen joden en Arabieren. Het is, tegen deze achtergrond, dan ook op zijn minst verwonderlijk te noemen, dat de term 'antisemitisme' volledig geclaimd wordt door de joden, en dat vooral aanhangers van het zionisme uiterst fel uithalen tegen iedere uitbreiding van de definitie naar andere Semitische volkeren.
Hitler zelf noemde, in 1939, de volkeren van het Midden-Oosten 'beschilderde halfapen die de zweep moeten voelen'. Was de oorsprong van deze uitspraak echter niet bekend en gedocumenteerd geweest, dan kon hij echter met gemak geplaatst worden in een veel modernere context, namelijk de Westerse media van het begin van de 21ste eeuw. Uitspraken van vergelijkbare strekking zijn tegenwoordig dusdanig gemeengoed geworden, waar het moslims betreft, dat ze bij de autochtone bevolking nauwelijks nog indruk maken.
Daar, waar de volkeren van West-Europa, samen met hun nakomelingen in de ex-koloniën, zoals de Verenigde Staten, Canada en het Australische continent, met overwegend succes erin slaagden om, na de Tweede Wereldoorlog, de jodenhaat uit hun retoriek te verbannen, lijkt het in de moderne tijd echter alsof het kennelijk diepgewortelde werkelijke antisemitisme de kop botweg weer opsteekt.
Net zoals in de ideologie van Hitler, is het uiterst onwaarschijnlijk dat het Europese antisemitisme, dat immers veel ouder is dan Hitler, een daadwerkelijk onderscheid maakt tussen joden en Arabieren. Het moderne antisemitisme is echter veel gecompliceerder, juist omdat het buiten de context wordt geplaatst van wat als gangbare definitie wordt gehanteerd.
Terwijl het taboe tegen jodenhaat algemeen wordt gerespecteerd en gehanteerd, en bekrachtigd wordt door de wetgeving, lijkt het alsof de haat tegen de andere Semieten een nieuwe legitimatie heeft gevonden. Reeds sinds de Middeleeuwen werden de Semieten met hand en tand bestreden, en ondernamen Europeanen bloedige veldtochten tegen de volkeren van het Midden-Oosten. Hoewel dit nu zelden wordt aangehaald, omdat het de illusie van de hedendaagse romance tussen het jodendom en het protestantisme zou verstoren, werden door de kruisvaarders vele joden, die nog in het Midden-Oosten woonden, te vuur en te zwaard vervolgd en afgeslacht. Uiteraard moesten ook de moslims het ontgelden.
In Andalusie, waar juist de joden en de moslims goede betrekkingen met elkaar onderhielden, richtten de katholieke inquisiteurs bloedbaden aan onder zowel joden als moslims die weigerden zich tot het christendom te bekeren. Pas tijdens de opkomst van het protestantisme, dat een veel groter respect toonde voor de joodse traditie, en de joodse gemeenschappen bescherming bood, kwamen joden in grotere aantallen hun toevlucht zoeken in West-Europa. Zoals echter op grond van xenofobische en antisemitische gevoelens te verwachten was, werd hen echter niet door alle gelederen van de bevolking een even hartelijk welkom geheten. De uitgebreid bekende geschiedenis van discriminatie van joden in Europa spreekt, wat dat betreft, boekdelen.
Het antisemitisme jegens Arabieren is dan ook gevestigd in dezelfde wortels als het antisemitisme tegen joden, maar breidt zich uit naar al diegenen die de (Semitische) profeet Mohammed volgen. Opvallend is echter nog steeds, dat de wat minder belezen groepen onder de autochtone bevolking van de landen van het westen een directe associatie maken tussen moslims en Arabieren, terwijl de meerderheid van de moslims in de hedendaagse wereld juist niet van Arabische afkomst is.
Aangezien de taal van de Islam echter Arabisch is, een Semitische taal, kan de associatie met gemak worden uitgebreid naar alle moslims in de wereld, die deze taal namelijk in hun religieuze leefwereld geïncorporeerd hebben. Bovendien zijn andere vormen van racisme, zoals de haat tegen de rassen van het Verre Oosten en Afrika, nog verre van uitgestorven, waardoor voor bijvoorbeeld Indonesische of Afrikaanse moslims de last dubbel zwaar kan uitvallen.
Hoe foutief deze opvatting ook is, aangezien het voor het overgrote deel, 'raciaal' gezien niet eens om Semieten gaat, desondanks lijkt het uiterst waarschijnlijk dat de daadwerkelijke oorsprong van de antisemitische antipathie een en dezelfde is. De jodenhaat van het Nazi-regime was immers ook gericht op een volk, dat raciaal gezien grotendeels 'Kaukasisch' was, en bovendien, net als de huidige moslims, verspreid was over verschillende taalgebieden. Racisme en xenofobie hebben zelden aandacht voor dergelijke 'details', aangezien ze hun wortels vinden in diep gelegen gevoelens van ongemak en het gevoel bedreigd te worden, en een grote neiging tot generalisatie vertonen.
De veiligheidsklep van vandaag de dag, die door het taboe op anti-joods gericht antisemitisme, overwegend met succes, wordt toegepast, is de 'andere Semieten' echter niet gegund. Als de in de media van de westerse wereld rondvliegende termen (of eventueel cartoons?) niet op Arabieren of moslims gericht waren, maar op joden, was de vrijheid van meningsuiting plotseling op het spoor geraakt van de 'uitzonderingsclausules', die de joden in bescherming nemen.
Inderdaad, het antisemitisme is weer opgelaaid, en misschien wel op een gevaarlijker wijze dan ooit. Net als in '40-'45, toen zowel Nazi’s als NSB-ers zich volkomen gerechtvaardigd achtten om hun haat tegen Semieten ongebreideld de loop te laten, dreigen de volkeren van West-Europa opnieuw te vervallen in een culminatie van ongebreidelde onderbuiksgevoelens. Deze keer beperkt het zich echter niet tot de regimes van een of twee landen, zoals destijds Duitsland en Italië, die hun buurlanden ook nog eens binnenvielen met militair geweld, en daarmee de kans op weerstand vergrootten.
Waar in de tweede wereldoorlog echter nog een interventie kon worden gepleegd door een grootmacht van buitenaf, lijkt het alsof het anti-islamitische antisemitisme tot in de hoogste echelons van de meeste samenlevingen in de Westerse landen gedragen wordt. De hoop blijft gevestigd op een inzicht in de historische parallellen, waarbij het van groot belang zal zijn dat mensen, wiens mening een grote invloed heeft, proberen het tij van het 'nieuwe' antisemitisme te keren, door het op dezelfde wijze te benaderen als het ‘traditionele’ antisemitisme.
Tariq Shadid
