1984: REIS NAAR HET BELOOFDE LAND
Reageer (0)Maart 1984. Wanneer het El Al-vliegtuig landt in het Heilige Land klinkt er applaus van de Joodse passagiers. Vliegenvelden in de hele wereld zijn overal hetzelfde. Ben Gurion-airport vormt hierop geen uitzondering, maar wanneer we de grond raken voel ik de opwinding. Hier ligt de droom van de kruisvaarders. Hier kan men de historische plaatsen in het leven van Jezus de Nazarener terugvinden. Hier ligt het kruispunt van de Joods-Christelijke beschaving en de Islamitische wereld. Hier ligt het beloofde land.
Twintig jaar later is de oude stad van Jeruzalem uitgestorven. In de geweldsexplosie van de tweede Intifadah blijven de bezoekers weg. Iedere dag openen de Arabische kooplieden in de Medina hun souvenirwinkeltjes op Davidstraat en wachten een lange dag op de buitenlandse klanten die niet komen. Iedere dag brengt hen niets dan teleurstelling. Alleen de Joodse wijk van de stad bloeit door de horden Israëlische toeristen. De Christelijke, Moslim en Armeense wijken zijn uitgestorven. We nemen onze intrek in het oude in verval geraakte koloniale hotel aan de Jaffapoort.
De voettocht van de heilige grafkerk in de oude stad van Jeruzalem naar de geboortekerk in Bethlehem is zeven kilometer. Waarom een pelgrimstocht naar Rome of Compostella, wanneer men kan lopen naar Bethlehem? Onderweg vraag ik mij af waarom niet deze route de belangrijkste Christelijke pelgrimage is geworden. Er zijn geen pelgrims, alleen autoverkeer. Achter de buitenwijken van Jeruzalem ligt aan de overkant van de vallei Bethlehem. Een witte stad op de kale rotsen. Er waait een Israëlische blauw-witte vlag bij de militaire controlepost. Arabische auto’s staan voor controle te wachten en daarachter ligt de stad. Verwaarloosde betonnen huizen, het bijna lege stadsplein en de geboortekerk. De oude kerkdeur is zo laag, dat je moet bukken om binnen te komen. Volgens de Palestijnse souvenirverkopers aan de deur om te vermijden dat Mohammedaanse strijders er met hun paarden in reden.
Onze Palestijnse gids in Bethlehem heet Mike, althans zo stelt hij zich voor. ‘Dat lijkt me een schuilnaam’, lach ik. Hij grinnikt wat. Hij rijd ons langs de foto’s van martelaren op de witte muren van Bethlehem. Hij wijst ons de kapot geschoten gebouwen in de strijd met de Israelis. Hij wijst naar de overkant van de vallei waar langs de autoweg de muur wordt opgetrokken. Na een uur rondtoeren wordt hij vertrouwelijker. Mike is een pseudoniem. Ik moet plechtig beloven zijn echte naam nooit op te schrijven. Leden van de Al Aqsa-brigade verdraaien hun naam voor buitenlanders. Hij heeft twee jaar in een Israëlische gevangenis gezeten. Het was een uitputtingslag geweest, maar ze hebben hem niet kunnen breken. Hij tilt zijn trui op en duidelijk zijn de littekens op zijn borst zichtbaar. Hij wijst naar de plaats waar de kogel in zijn lichaam was gedrongen en waar hij er weer uitgekomen was. ‘Ben je bang voor de dood? Ik stelde de vraag indringend en zakelijk. Hij lachte en keek me aan. Ach. ‘Mijn leven is onbelangrijk, Ik ben een deel van mijn volk. Zij hebben tanks, wij hebben de kinderen. Zij kunnen ons doden, maar wij zullen steeds weer opnieuw geboren worden’.
De Arabische stad Nazareth kijkt uit over de vallei in het Noorden van Israël. Op de plaats waar Maria bezocht is door de aartsengel Gabriel, staat nu de immense in moderne architectuur opgetrokken basiliek van de annuntiatie. In de kleinere kerk ernaast heeft Jezus zijn timmermanswerkplaats gehad. De werkplaats zou in de catacomben van de kerk hebben gelegen. Die nacht overnachten we in het nonnenklooster aan de overkant.
Op weg naar het meer van Galilea passeren we het dorp Kana. Op de plaats waar Jezus water in wijn veranderde staat een kerk met een gesloten hek. Ik pak mijn notitieboek en schrijf: ‘Een orthodoxe Joodse bruiloft met wilde Klezme-muziek’.
De weg naar het Oosten loopt door de heuvels en daarachter ligt omgeven door begroeide hellingen, het meer van Galilei. Het centrum van de Romeinse badplaats Tiberias maakt een vervallen indruk. Aan het Noordkant van het meer ligt Kafarnaum, waar Jezus predikte en zijn volgelingen koos. Het terras van het visrestaurant is uitgestorven. Het scherpe winterlicht spiegelt in het water. Ik lees het evangelie van Johannes. Jezus loopt over het gladde water en vermenigvuldigt de broden en de vissen.
De nacht brengen we door in een kibbutz aan de zuidkant van het meer. Een Joodse nederzetting uit de jaren 30 omgeven door wijngaarden. Crèmekleurige Oost-Europese barakken en een kantine in Sovjet-stijl in een weelderig mediterraan landschap. Er was uiterlijk weinig veranderd met 20 jaar terug, toen ikzelf op een dergelijke kibbutz werkte.
De collectivistische nederzetting ligt twee kilometer van de plaats waar Johannes zijn volgelingen doopte met het water van de Jordaan., althans dat wil men de bezoeker van dit verlaten toeristisch complex doen geloven. Vermoedelijk deed Johannes zijn werk honderd kilometer zuidelijker bij de huidige Allenbybrug, waar de hoofdweg Jeruzalem-Amman de Jordaan passeert. De authentieke doopplaats is nu omgeven door hoge hekken en waarschuwingsborden, dat het benaderen van het grensgebied van de rivier levensgevaarlijk is.
We rijden door de Jordaanvallei naar het zuiden. Het scherpe zonlicht tegemoet. Met aan de rechterzijde de bergen en aan de linkerzijde de droge bedding van de Jordaan.
Ik bevind me in religieus gezelschap. Een antroposofe, die overal de vredesboodschap van Jezus verkondigd, een Vietnamese vrouw met een katholiek kruis, die overal wonderen ziet en een Anglicaanse priester, die na zijn provotijd als Christen herboren is. En natuurlijk ikzelf, die een toneelstuk schrijf en hen langs de heilige plaatsen rijd. Bij Beth Shean stoppen we nog voor een liftende Israëlische student, die in Jeruzalem aan een Torahschool studeert. Met grote ogen en lichte irritatie luistert hij op de achterbank naar de Vietnamese vrouw, die hem haar fotoserie met wonderlijke licht- en natuureffecten toont. Hij kijkt wat onwennig bij het verhaal dat Jezus Christus.zelf zijn hand heeft gehad in deze wonderen der natuur.
De Dode Zee krimpt. Terwijl het water zich terugtrekt blijven de verlaten paviljoens ontredderd achter in de woestijn. In de zoute Zee hebben we gezwommen of liever gedreven, want zwemmen is moeilijk wanneer het lichaam door de zoutconcentratie omhoog wordt gestuwd. Aan de rand van Jericho midden in de woestijn ligt een kleine Israëlische nederzetting van enkele tientallen huizen omgeven door een vier meter hoog hek met prikkeldraad. Bij de slagboom staat een Israëlische militair. We mogen niet naar binnen . Mijn ogen volgen de draaiende videocamera’s op het hek. Welkom in het beloofde land!
De legendarische muren van Jericho zijn vervangen door betonnen wegversperringen en een militaire controlepost, die al het verkeer in en uit de oase controleert. In het midden van de Arabische stad staat een boom, waar de tollenaar Zacheus een dialoog met Jezus heeft gehad. De eenzame souvenirverkoper en het bordje laten geen ruimte voor twijfel; De oude plataan is twee duizend jaar oud en daar op die tak heeft de tollenaar gezeten. Met de kabelbaan kan men omhoog naar de plaats waar Jezus bezocht werd door de duivel, de berg van verzoeking. We kiezen ervoor omhoog te wandelen naar het Grieks-orthodoxe klooster dat in de berggrotten is gebouwd. De kloostercellen en de kloostergang hangen aan de bergwand. Van hieruit heeft men een prachtig uitzicht over de oase van Jericho en de Jordaanvallei.
Bij Checkpoint Ramallah ten noorden van Jeruzalem staat een file van auto’s en vrachtwagens. Palestijnse burgers schuifelen met hun identiteitsbewijs door een van ijzer en golfplaat opgetrokken wachtruimte bij de grensovergang.. We rijden de witte stad in tot aan het complex waar de Palestijnse autoriteit zetelt. Het hoofdkwartier van Yasser Arafat is omgeven door een muur en bezet met Palestijnse vlaggen. De president zit hier opgesloten in zijn eigen stad. Niettemin laat de bewaking ons binnen om de kapot geschoten gebouwen te fotograferen, waarna de lijfwachten van Arafat zo vriendelijk zijn voor onze camera’s te poseren.
Dwars door de hoofdstraat van het Arabische stadje Betanie loopt een vier meter hoge betonnen muur. De Palestijnse autobussen hebben daar sinds enkele maanden hun stopplaats. De reizigers stappen uit, klimmen door een opening in de muur naar de andere zijde en vervolgen met een Arabische taxi hun reis naar Jeruzalem. Palestijnen met auto, die in het bezit zijn van een geldig visum voor Jeruzalem kunnen vijftien kilometer omrijden om via de snelweg de heilige stad te bereiken. De betonnen afzetting scheidt de oude stad van Jeruzalem en de olijfberg van het Graf van Lazarus. Een oude man met een Palestijnse hoofddoek wijst ons de weg naar de grot. Voor een paar shekel mogen we naar binnen. De ruimte waar Lazarus gelegen zou hebben voor zijn opstanding is nauw, maar men kan zich voorstellen hoe hij omhoog is geklommen en buiten de grot door Jezus is ontvangen.
Vanaf de olijfberg kun je aan de andere kant van het dal het oude Jeruzalem prachtig zien liggen. De berg is bezaaid met grafstenen, kerken en tempels van alle mogelijke christelijke gezindten. Achter de stadsmuur ligt de tempelberg met de gouden rotskoepel en de torens van Jeruzalem. In de muur ontwaar ik een dichtgemetselde dubbele poort. De gouden poort. Hier was het waar Jezus op een ezel tussen de juichende massa’s met wuivende palmtakken de stad inreed. Hier is het waar de Joodse Messias de tempelberg moet betreden om de derde tempel te bouwen.
Het ideaal van de derde tempel leeft nog steeds. In de Joodse wijk binnen de stad is een kleine ruimte met een maquette. Boekwinkels verkopen kaarten, bouwtekeningen en ontwerpen van de tempel. Het wachten is alleen op de Messias, die het teken moet geven tot vernietiging van de heilige Islamitische bouwwerken op de tempelberg en de bouw van de derde tempel.
Aan de linkerzijde op de berg buiten de poort van Zion ligt het graf van koning David, alsmede de kamer waar Jezus en zijn discipelen het laatste avondmaal gebruikten. De huidige met gotische ramen ingerichte kamer doet nog het meest denken aan een kleine middeleeuwse kasteelzaal, waar de kruisvaders zich verzamelden voor hun Paasmaaltijd.
Door een poortje betreden we de ommuurde tuin van Getsemane. Volgens de Arabische tuinman, die een vergeefse poging doet om hier onze gids te worden, zijn de wilgen authentiek en 2000 jaar oud.. We dalen af in de grot waar Jezus zijn laatste beproeving had vlak voor zijn arrestatie. De tuin ligt enkele honderden meters van de stadsmuur.
Door de Leeuwenpoort betreden we de oude stad. Vanaf hier klimt de Via Dolorosa door de Islamitische stadswijk langzaam naar de top van de berg Golgotha. Het plein waar Pilatus, Jezus heeft veroordeeld is krap, gezien de omvang van de gebeurtenis. Men kan de veertien Statiën van de laatste lijdenstocht van Christus over de smalle straat volgen. Onderweg de lege souvenirwinkels en de koffiehuizen, met kaartende Arabieren. Iedere statie is te herkennen aan een Romeins cijfer met een merkteken of een kleine kapel. Bovenop de berg staat de heilige grafkerk ingebouwd in de middeleeuwse stad. De kerk ontbeert iedere eenheid en vormt een labyrintisch complex van kerken, gangen, gebedsruimten en kapellen, waarin veel Christelijke tradities zijn vertegenwoordigd. De kruisvaarders, de Grieks-orthodoxe kerk, de Anglicanen en de Franciscanen, allemaal hebben ze hun eigen bijdrage geleverd aan het graf van Jezus. Bij de doopvonten heeft het kruis van Jezus de Nazarener gestaan. Bij de steen van het oliesel is de Christus van het kruis gehaald en even verder heeft de Messias dood in de grot gelegen alvorens terug te keren in de wereld. De klokken klinken indrukwekkend in de heilige grafwerk. De gelovigen spoeden zich naar de mis.
Mijn onderzoeksreis naar de historische sporen van Jezus de Nazarener heeft een fascinerende epiloog. Een wonderlijke wederopstanding. De internationale media hebben er in November 2003 melding van gemaakt. Er is een bijzonder kind geboren in Bethlehem. De baby draagt de naam van zijn gestorven oom in zijn gezicht . Op de dag dat deze Palestijnse activist door de Israëli’s werd doodgeschoten en tot martelaar verheven, verwekte zijn broer een kind dat zijn naam op zijn wang draagt. De wereldpers heeft zich massaal naar de sloppenwijk begeven om het wonder in beeld te brengen. De mensen van Bethlehem hebben in grote getale de familie bezocht en staan aan de kribbe.
Wij arriveren enkele dagen na het nieuwe jaar als drie koningen uit verre landen met de auto. De familie ontvangt ons. Het verhaal wordt verteld en het kind getoond. Er is geen twijfel mogelijk. Zelfs een speling der natuur is te toevallig. De mensen weten het zeker. God heeft deze gestorven zoon aan het volk terug willen geven.
Ik stap naar buiten en wordt direct omgeven door Palestijnse kinderen. Ik blijf even staan om duizenden jaren historie in te ademen. Deze achterbuurt is heilige grond. Daar achter de barricades en de afrasteringen op de grote weg. Daar ligt de geboortekerk. Daar werd de invloedrijkste mens uit de wereldgeschiedenis, de zoon van god, geboren. Ik glimlach. Mijn toneelstuk is rond. We rijden terug naar de controlepost,
Terug naar Jeruzalem!
Ab Gietelink
